Stille omgang en Plechtige Omgang

Stille Omgang

Traditiegetrouw vindt deze plaats in de periode van de noveen van de Zoete Lieve Vrouw, vanaf 7 juli. Dat wil niet zeggen dat deze data altijd vaststaand zijn geweest: met deze data is door de loop van de tijd (zelfs eeuwen) geschoven. De periode waarin de Noveen in ieder geval plaatsvond was traditiegetrouw voor de zogenaamde tweede zondag na Onze Lieve Vrouw Visitatie volgens de oude liturgische kalender van voor het Tweede Vaticaans Concilie, zijnde de periode na 2 juli.
Onze Lieve Vrouwe Visitatie betreft het bijbelverhaal van het bezoek van de H. Maagd Maria aan haar nicht Elisabeth (Evangelie van Lucas H. 1, verzen 39-56). In 1969 is deze feestdag verplaatst van 2 juli naar 31 mei na het Tweede Vaticaans Concilie. In onze huidige tijd (21e eeuw) vindt de noveenperiode plaats vanaf de feestdag van de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch 7 juli tot en met 15 juli van elk jaar.

Of het gebruik van de Stille Omgang door de eeuwen heen continu in de tijd duidelijk bewaard is gebleven, valt historisch niet concreet te duiden. Wel is het zo dat Bossche vrouwen uit de lagere standen vanaf 1830 met hun kinderen in het jaar van de Belgische Omwenteling begonnen zijn met het herstel van de Stille Omgang, hetgeen in de jaarrede (jaarverslag van de proost uit 1899 vermeld staat. In 1866 kreeg de Stille Omgang wederom een flinke impuls tijdens het jaar van de uitbraak van de cholera waardoor men ook het mariabeeld van het beeld van Pompe en de Man in de Lepelstraat bij de route betrok. De route van de Omgang liep eerst origineel vanuit de Postelstraat naar de Kruisstraat om vervolgens de weg af te slaan via de Visstraat naar de Hoge Steenweg/Markt. De Vereniging Mannenomgang heeft in 1866 het initiatief tot steun van de traditie van de Stille Omgang krachtig ondersteund

Plechtige omgang eerste helft 20e eeuw. Een tweetal films zonder geluid.
Plechtige Omgang

Na 50 jaar, in 1916, is vervolgens, ter viering van het jubileum van de Vereniging Mannenomgang, door deze Vereniging – los van de Broederschap van de Zoete Lieve Vrouw – met diverse andere rooms-katholieke verenigingen in de stad een Plechtige Omgang gehouden. Die geschiedde op de zondag om en nabij 7 juli, de feestdag van de Zoete Lieve Vrouw. Deze Omgang volgde de traditionele bidroute. Dit was een groot succes waarna de broederschap van de Zoete Lieve Vrouw het heft in handen nam om dit op te pakken; een commissie voor de omgang werd toen benoemd. Deze commissie droeg zorg voor een vanaf die tijd jaarlijks terugkerende Plechtige Omgang. Deze omgang werd jaarlijks grootser en uitbundiger van opzet. Vanaf 1932 werd het miraculeuze beeld van de Zoete Lieve Vrouw in de Plechtige Omgang meegevoerd, iets wat tot die tijd vanwege het processiekarakter tot dan toe door de Plebaan was geweigerd.

Andere tijden

In de Tweede Wereldoorlog werd de continuïteit van de Plechtige Omgang niet toegestaan. Dat werd door de bezetters verboden. Na de oorlog werd de traditie echter weer groots opgepakt. In 1953, het eeuwfeest van de terugkeer van het beeld, werd een groots Mariacongres in de stad gehouden waarbij een aparte stichting voor de Plechtige Omgang werd opgericht. De tijdrovende en kostbare organisatie van de Plechtige Omgang werd een te zware last. Vanaf 1956 werd de omgang dan ook niet meer jaarlijks, maar om de drie jaar gehouden. De maatschappelijke veranderingen maakten dat de Omgang in de jaren ’60 niet meer paste. In 1966 moest de Omgang vanwege een gebrek aan deelnemers afgeblazen worden en de Omgang van 1967 was tot op de dag van vandaag de laatste in de reeks.